لیلا محسنی | فارغالتحصیل مدرسه نقد جام جم
فیلم «آندو» روایتی از زندگی و شهادت دو برادر از ایل بختیاری و اهالی روستای لردگان است که سال ۱۳۶۱ در آغوش یکدیگر به شهادت رسیدند.محور داستان بر شخصیت ظفر، برادر دوازدهساله تمرکز دارد؛ نوجوانی که برای بازگرداندن برادر بزرگترش راهی جبهه میشود اما ناخواسته درگیر عملیات شده و سرنوشتی مشترک با او پیدا میکند.
این اثر به کارگردانی مرتضی حیدری در روزهای پایانی جشنواره، جایگزین فیلم «عروس چشمه» شد؛ فیلمی که پیشتر در سال ۱۴۰۳ در جشنواره کودکان و نوجوانان به نمایش درآمده بود. همین جابهجایی و حضور دوباره در چرخه جشنوارهای، خود پرسشی درباره چارچوبهای انتخاب و سیاستگذاری جشنواره ایجاد میکند.
از منظر ساختاری، «آندو» روایتی کلاسیک و خطی را دنبال میکند؛ بیوگرافی سادهای در بستر سینمای دفاع مقدس که بیش از آنکه به کشف لایههای دراماتیک بپردازد، به بازگویی مستقیم واقعه بسنده میکند. با وجود آنکه سوژه بر پایه واقعیت شکل گرفته و ظرفیت عاطفی بالایی دارد، در اجرا فاقد خلاقیت در درامپردازی و میزانسن است. شخصیتها در سطح باقی میمانند و قصه فاقد فراز و فرود مؤثر برای درگیر کردن مخاطب است؛ گویی روایت صرفا گزارشی تصویری از یک اتفاق تاریخی است، نه بازآفرینی سینمایی آن.استفاده از لهجه اصیل ایل بختیاری میتوانست به غنای اثر بیفزاید و هویت بومی فیلم را تقویت کند؛ اما حضور شخصیتهایی با گویشهای متنوع و بعضا ناهماهنگ، نهتنها به انسجام اثر کمک نکرده بلکه در مواردی کارکرد دراماتیک مشخصی هم ندارد.در بازسازی فضای تاریخی نیز فیلم دچار ضعفهایی جدی است. طراحی صحنه، چهرهپردازی، لباس و حتی فضاسازی صوتی جبهه، نتوانستهاند حس مستندگونه و باورپذیر از فضای جنگ خلق کنند و اثر در دام کلیشههای آشنا و تکرارشونده سینمای دفاع مقدس گرفتار شده است.
از اینرو «آندو» در میان آثار رقیب، حرف تازهای برای گفتن ندارد. فیلم تلاش میکند با دیالوگهایی احساسی، سویهای ضدجنگ به روایت بخشيده؛ اما همين رویکرد هم در سطح باقی میماند و نه به عمق فاجعه انسانی جنگ میرسد و نه رشادت رزمندگان و رنج خانوادههای شهدا را به شکلی تأثیرگذار بازنمایی میکند.نتیجه آنکه مخاطب نه با مادران شهدا همذاتپنداری عمیق پیدا میکند و نه با قهرمانان نوجوان قصه پیوندی درونی برقرار میسازد.
«آندو» میتوانست با تکیه بر ظرفیت بومی، نگاه تازه به مفهوم برادری و پرداخت انسانیتر به زیست یک نوجوان در بستر جنگ، به اثری ماندگار بدل شود؛ اما در شکل فعلی، بیشتر یادآور تکرار فرمی آشناست تا تجربهای نو در سینمای دفاع مقدس.